Genealogie
Van der KROGT en Van der KROFT

Aanvullingen: Email! 
Naar de Beginbladzijde

Delftse geschiedenis in duizend namen
Peter van der Krogt (P-533.3) schrijft nieuw straatnamenboek

door Jeroen de Vreede

Overgenomen uit:
Delftsche Courant 30 mei 2000

Straatnamen bieden een opmerkelijke kijk op de Delftse, geschiedenis en zitten vol anekdotes. Peter van der Krogt heeft alle Delftse straatnamen verklaard.Willem Drees in de wijk met vogelnamen: 'Wat een rare vogel is Drees'.

Delft - Begin in Delft over straatnamen en de vraag zal onherroepelijk komen: is het nou de Oude Delft of het Oude Delft? De discussie duurt al eeuwen en een oplossing is er niet. Rasechte 'Delvenaren' claimen 'het', schrijvers en media houden het vaak op 'de'.
De discussie over de naamgeving is een van de vele vermakelijke anekdotes die staan vermeld in het nieuwe boek over de ruim duizend Delftse straat-, brug- en wijknamen.
Schrijver Peter van der Krogt somt ze in het nieuwe 'Straatnamen van Delft' allemaal op.
Toch is het boek meer dan een opsomming of eenvoudig naslagwerk. Straatnamen blijken een rijke bron, aan Delftse geschiedenis, anekdotes en controverses te zijn.
Oude Delft afstamt van de Delf, de gracht die aan het eind van de twaalfde eeuw zijn huidige verloop kreeg. Delft dankt er de stadsnaam aan. Tot 1500 vermeldde niemand het Oude Delft, die uitspraak stamt uit de negentiende eeuw.
Minder bekend is dat de stad naast de Delf ook nog steeds een Nieuwe Delft kent: het is de gracht van de Voorstraat, Hippolytusbuurt, Wijnhaven en Koornmarkt. Het is een verbastering van de historische naam de Nieuwe Dilf, maar officieel vastgelegd bij raadsbesluit van 1997.
"Dergelijke raadsbesluiten bestaan sinds de tweede helft van de negentiende eeuw", vertelt Van der Krogt. "Sindsdien wordt er ook systematisch nagedacht over namen en spelling. Voor die tijd groeiden straatnamen uit gewoonte".
Van der Krogt (44) is al jaren bezig met namen. Hij werkt aan de universiteit van Utrecht als kaarthistoricus en onderzoekt de productie- en verkoopgeschiedenis van landkaarten en atlassen.

Onderzoek

"Ik ben altijd geïnteresseerd geweest in namen en etymologie. Als klein jongetje reed ik op de fiets al door de stad om alle straatnamen en de onderschriften te noteren", lacht Van der Krogt.
Begin jaren tachtig werkte hij mee aan een uitgave over Delftse straatnamen, na vijftien jaar was het hoog tijd voor een grondige actualisering.
Het Gemeentearchief tekende voor de uitgave en verfraaide het boek met bijna driehonderd historische foto's van straten en gebouwen.
"Eigenlijk zijn er twee soorten straatnamen in Delft", legt Van der Krogt uit. "Er zijn namen die historisch zijn gegroeid en namen die door de gemeenteraad zijn gegeven. Het is vooral leuk om de historische namen te onderzoeken".
Dat onderzoek leidt in het boek tot opvallende bevindingen. Zo zou de Jacob Gerritstraat historisch gezien eigenlijk Jacob Gerritsestraat moeten heten, vernoemd naar de bewoner op de hoek met de Oude Langedijk. De Baljuwsteeg heeft zowel Jan Rutersteeg, Stormsteeg, Baillousteeg en Biljouwssteeg geheten.
Van diverse straten en stegen in de oude binnenstad zijn de namen in de loop van de eeuwen veranderd of is de herkomst niet goed te achterhalen, De Vlamingstraat is vernoemd naar een bloedig gevecht met Vlamingen in 1304 of naar Jan Vlaminc die in 1356 er een huis kocht.
Dezelfde onzekerheid geldt voor de Peperstraat: vernoemd naar het specerij of naar 'pepen', een rietsoort in moerassen. De Peperstraat zou dan oorspronkelijk een pad naar een moerassig achterland van Delft zijn geweest.

Vogel

Van der Krogt beoordeelt de naamgeving in Delft als redelijk behoudend. In de stad bestaan amper vreemde uitspattingen als 'Blauwwit 12' of 'Jip en Janneke 7'.
"De commissie wil altijd een verwijzing naar -straat, -weg of -laan en bij persoonsnamen geldt een wachttijd van tien jaar na overlijden", zegt Van der Krogt, al geeft hij direct toe dat er uitzonderingen zijn.
Het speelplaatsje op het terrein van de voormalige Cartonnagefabriek bij het Oosteinde was al zo ingeburgerd als 't Carto, dat de gemeente in 1996 bijna niet anders kón.
"De officiele erkenning van zo'n in de volksmond gegroeide naam is zeer toepasselijk. Zeker in de binnenstad waar vrijwel alle namen zo zijn ontstaan; voor zo'n recente naam mag het echter wel een unicum worden genoemd", schrijft hij tevreden in het boek.
Toch gaat ook dat nog wel eens fout. Op voordracht van de woningbouwvereniging werd in 1986 een Willem Dreeslaan vastgesteld in Tanthof-Oost. De wijk is echter bezaaid met vogelnamen. Een grap was snel geboren: "Willem Drees, wat is dat voor rare vogel?"
Ook over Tanthof zelf is het laatste woord nog niet gesproken. Opnieuw heerst hier de discussie over 'de' of 'het' Tanthof. Taalkundig slaat 'de hof' op een tuin of lusthof en 'het hof' op een koninklijke verblijfplaats of rechtbank.
Toch zullen de bewoners het op het Tanthof moeten houden. De naam stamt af van anthoofd, het uiteinde van een perceel land. De T in Tanthof slaat daarmee op 'het'.
Van der Krogt zal ook de komende jaren alle nieuwe straatnamen van Delft in de gaten houden, al is de naamgeving van straten tegenwoordig aan duidelijke voorwaarden gebonden.

Verwarring "Er mag geen verwarring ontstaan doordat namen te veel op elkaar lijken. De situatie in Hof an Delft, met zowel Jan de Wittstraat als Cornelis de Wittstraat kan eigenlijk niet", vindt de schrijver.
"Evenmin zou Delft twee Casimirstraten mogen hebben: vader Ernst en zoon Hendrik komen beiden voor in de Wippolder. Er is zelfs een taxichauffeur geweest die een klant onverrichter zake terug bracht omdat hij naar de verkeerde Casimirstraat was gereden. Een leuk verhaal, maar het kán natuurlijk niet".

'Straatnamen van Delft' door Peter van der Krogt. Uitgegeven door Gemeentearchief Delft, 308 pagina's, 39,50 gulden. Verkrijgbaar bij het Gemeentearchief en enkele Delftse boekhandels.

Zie ook
Dutch historian makes local Delft visit
Kaartenvorsers uit liefhebberij


Kent U andere artikeltjes over Van der Krogt'en of Kroft'en. Ook die kunnen hier geplaatst worden.
Dr. Peter van der Krogt (P-533.3)


e-mail: peter@vanderkrogt.net