Mens & Dier in Steen & Brons

Friesland Harlingen
Harlingen

Westerzeedijk

Caspar de Robles (Stenen Man)

Caspar de Robles of Gaspard di Robles
(Madrid, 1527 - Antwerpen, 1585)
stadhouder van Friesland en Groningen aan het begin van de Tachtigjarige Oorlog (regeerperiode: 1568 - 1576)
(Wikipedia)

1576 (1774)

Harlingen -  Caspar de Robles (Stenen Man)   Harlingen -  Caspar de Robles (Stenen Man)

Beschrijving

Een dubbele metalen kop op een rijk bewerkte vierkande zandstenen zuil, met de westkant direct onder de koppen het woord "TERMINUS".

Opschriften

Aan de voet van deze zuil staat aan de westkant:
diruto antiquo
hoc de suo instauravit
monumentum
comes a wassenaer twickel
ao. mdcclxxiv
(Omdat het oude vergaan was heeft de graaf van Wassenaar-Twickel dit monument uit eigen middelen opgericht in 1774).

De zuil staat op een vierkante hardstenen sokkel met aan vier zijden teksten:

Op de noordkant staat:

In den Jare 1574 is dese dyck onderlecht
wesende Dyckgraaf Ryvert van Roorda
ende Ghedepvteerde Binnendyck Frederyck
van Offenhvysen met Syerk Syercksz
Hoplvyden tot het oprnaken van den dyck ten
noorden, Tiete van Camminga svbstitvyt
des Heeren Stadtholders, Hesssel van Hanya,
Edo van Gerbranda ende Hans van Roorda.

Op de westkant staat:

Caspari a Robles, Eqviti, Domino de Billy etc.
Frisiæ, Groningæ ejvsqve territorii adjacen-
tivm Gvbernatori, qvod hanc Provinciam,
præter arma, consiliis et mvnimentis jvverit
ac inter coetera, accera ipsis Kl. No. M.D.LXX.
fvnditvs everso, ampliss. D. Viglii Zvichemi
patris patriæ avxiliaribvs oferis ea adhibitis
Icramo ab Achelen Pr. Adriano Vastært Petro A Frittema
et Joanne Carolo Senatoribvs consiliorvm sociis
novvm marus propvgnacvlvm svmmo labore vigilia
et celebritate, decretis ovoqve et de svo persolvtis
diligentiæ, præmiss tribvs plvs minvs mensibvs
a fvndamentis erexerit et ad svmmam manvm
predvxerit, atqve hvnc lapidem, svblatis litibvs,
controversiarvm terminvm esse volvit, gratvs
provincialivm ordo, ob rem prvdenter, bene et fide
liter gestam, de se ac de repvb. optime merito p.
(Voor Casper Robles, ridder, heer van Billy, stadhouder van Friesland, Groningen en de aanliggende gebieden daarvan. Hij heeft deze provincies niet alleen met wapens maar ook met wijs bestuur en geld geholpen. Hij heeft deze dijk, die in slechte staat was, in drie maanden van de grond af opgericht. De heer Wigle van Swichem, de vader van het vaderland heeft hem geholpen. De raadsleden Igram van Achium, Petrus Fritema en Johannes Carolus hebben hem met raad bijgestaan. Hij heeft de dijk uit eigen middelen betaald. En dat deze steen, als er meningsverschillen komen, het eind van alle tegenspraak zal wezen. Dat is de wens van alle dankbare bewoners van de provincie.)

Op de zuidkant:

In de jare M.D.LXXV is den dyck in twee
deelen ghescheyden. Blyven het zvyderdeel
den Bvytendyksteren van de welcken als
doen Ghedepvteerden syn gewesst, Thomas
Hiddesz. ende Sicke Claesz.; Hoplvyden
Hette van Dekama, Hero van Ockinga
Ulbe Hiddema, Wytse van Camminga
Doytse Bonga, Gerrit Abbes ende
Lolle van Ockinga.

Op de oostkant:

Op den 19 Jvlii anno 1576. hebben Meester
Adriæn Vastært ende D. Johan
Charles Procvrevr Generaal, den eersten
steen gelecht ter presentie Johan
Wilhelmi Secretaris der dyckagien.
— . —
Het standbeeld hersteld en voorzien
met een ijzeren hek in het jaar 1833
onder het bestuur van de heeren Reiner
Fontein, Julius Matthijs van Beyma thoe
Kingma, Dijksgedeputeerden Binnendijks;
Freerk IJvies Tigchelaar en Gerbrandus
Pettinga, Dijksgedeputeerden Buitendijks
Secretaris Jan Johannes Albarda.
— . —
Op nieuw gerestaureerd in 1895
Op nieuw gerestaureerd in 1947

Informatiebord

De sokkel staat op een sokkel van basaltblokken, met daarin twee platen:
Aan de westkant:

1963 - 1975
Heger de vloed
Graater de noed
Nea net wike
mar wer dike
De minske wikt
dochs God biskikt

De sedyksbisturen:
Fiifdielen Binnendyks
S.N. Schat - Dykgraef
Tj.J. de Jong - Deputearre
D.J. Oosterbaan - Deputearre
J.F. de Haan - Skriuwer

Fiifdielen Buitendyks
J.L. Hilarides - Dykgraef
Ir.G.J.A. Bouma - Deputearre
G.E.A. Daane Bolier - Deputearre
S. ten Napel - Skriuwer
J.K. Sperling - Opsichter

de 30ste fan de rispnmoanne 1969

en aan de oostkant een steen met de jaartallen 1963 - 1975 en een kaart van de dijk van Surch via Harns naar Koehoal en een dijkprofiel met de afmetingen van de oude en nieuwe dijk in deze drie plaatsen.

Opmerkingen

Op 1 november 1570 werd Friesland getroffen door de Allerheiligenvloed die bijna het gehele gewest overstroomde, grote schade aanrichtte en de dijken in ontredderde staat achterliet. Dijkherstel was dringend nodig, maar de Friezen konden niet tot overeenstemming komen over de kosten. Dankzij de bemoeienissen van De Robles werd er snel een akkoord bereikt om de dijken (met name rondom Harlingen) te dichten en te versterken. Het dijktraject werd in twee delen gedeeld. Het noordelijk deel moest door de Binnendijkers en het zuidelijk deel door de Buitendijkers worden onderhouden. Toen het werk klaar was, werd er in 1576 door de Binnendijkers op de grens een grensscheiding (Terminus) geplaatst, met een kop naar het zuiden en een kop naar het noorden. Deze grensscheiding werd een gedenkzuil ter ere van De Robles die de Stenen Man (Fries: Stienen Man) kwam te heten.

Het monument werd begin 18de eeuw afgebroken, omdat het beschadigd was door de vorst. De Latijnse gedenkplaat werd in de havenmuur van Harlingen gemetseld. De beide koppen werden opgeslagen in de kelder van het havenmeesterhuis van M. Nauta bij de Zuiderhaven. In 1774 heeft Carel George, graaf van Wassenaar Twickel, dijkgraaf van Vijf Delen, een geheel nieuwe Terminus laten bouwen, op eigen kosten. Er kwamen nieuwe koppen en een kopie van de Latijnse gedenkplaat op ((De originele kop uit 1576 is na enige omzwervingen in het Fries Museum terechtgekomen). 1833 is de tweede Terminus, die Wassenaar Twickel gemaakt heeft, opgeknapt. In 1965 is het monument geheel afgebroken in verband met de dijkverhoging. Het is in 1969 weer op de nieuwe dijk geplaatst met een voetstuk van beton bekleed met basaltstenen.

De Stenen Man is niet alleen een merkwaardig, maar ook een beroemd monument. Het is het enige standbeeld in de geschiedenis, dat ooit uit dankbaarheid voor een vijand is opgericht.

Oude ansichtkaart(en)

 
Klik op een kaart voor vergroting.

Reacties

Reageer op dit beeld

Bronnen en verdere informatie

Aanklikbare trefwoorden:

Locatie (N.B. 53°10'5" - O.L. 5°24'59")

eXTReMe Tracker
Objectcode: FR10ad; Opgenomen: 25 juli 2008
Van elk standbeeld hebben wij uit diverse hoeken foto's gemaakt en bovendien detailfoto's van de diverse teksten.
Als je deze foto's wilt zien of een of meer foto's wilt gebruiken, neem dan contact met ons op via het contactformulier met vermelding van de objectcode.
© Website en Foto's: René & Peter van der Krogt